Beynin Sırları (13.Bölüm)

Beynin Sırları (13.Bölüm)

Prof.Dr. Metehan ÇİÇEK 1990’lı yıllardan sonra Beyinle ilgili yapılan Blue Brain Project, Human Brain Project, BRAIN ve İnsan Konektom Projesi gibi Bilimsel Çalışmalardan bahsediyor.

Uyanık olduğumuz her saniye beynimiz hiç durmaksızın çevremizi tanıyor ve dünyamızı öğreniyor, hareket ve duyularımızı yönetiyor ve bizi biz yapan şeyleri belirliyor, benzer şeyler yaşıyor, farklı anlamlar çıkartıyoruz. Beyinlerimizin bu işleri ele alışı Beynin Sırlarını oluşturuyor.

2014 yılı Bilim Dünyası için büyük bir önem taşıyor. Çünkü sırları çözülmeye çalışılan beyin ve onu eşsiz yapan tüm özellikleri için Avrupa’da 2014 yılı Avrupa Beyin Yılı olarak ilan edildi. Milyon dolarlık araştırmaların tek bir amacı var. Beynin Sırlarını Çözmek. Peki acaba bu kapsamda yürütülen çalışmalar nelerdir?

BEYİNLE İLGİLİ YAPILAN BİLİMSEL ÇALIŞMALAR

Uzaysal Algı, Çalışma Belleği, Zaman Algısı gibi konular özel ilgi alanları arasında yer alan Ankara Üniversitesi Beyin Araştırmaları Merkezinin kurucularından ve Merkezin Müdürü olan Ankara Üniversitesi Fizyoloji A.D.Öğretim Üyesi Prof.Dr. Metehan Çiçek beyin hakkında yürütülen bilimsel çalışmaları anlatıyor.

“1990’lı yıllardan itibaren beyin araştırmalarının önemi ortaya konmuştur. Hatta Amerikan Başkanı Bill Clinton o yılları “Beyin On Yılı” olarak ilan etmiştir. 2000’li yıllarda bunun önemi daha da farkına varılmıştır. Beyin araştırmalarının insanlığa ve topluma yararlı olduğu fark edilmiştir. Bu yıllarda beyinle ilgili projeler çoğaldığı gibi beyin araştırmalarına yapılan yatırımlara da destek artmıştır. Bilim dünyası için kalan en zor problem; İnsan beynidir. İnsan Beyni Projesi bu sorunu, bu problemi çözmek istiyor. “

Beyinle ilgili olarak yürütülen çalışmaların temel amacı beynin gizemlerini çözmek olsa da bu araştırmalar aynı zamanda üstesinden gelinemeyen birçok probleme de cevap niteliği taşıyacak.

the-human-brain-project

Prof.Dr. Metehan Çiçek
“Bu problemi çözmek için 3 şey söyleniyor. Bir tanesi insan beynini anlayalım ve buna “Model” diyelim.. İkincisi bunu anlayabilecek onu modelleyebilecek bilgisayar teknolojileri geliştirelim. Son olarak da bu elde edilen insan beyni ile ilgili bilgilerimizle insan beynini ilgilendiren nörolojik ve psikiyatrik hastalıkların tanı ve tedavisine yönelik bir şeyler geliştirelim diyor.”

Ancak bu sanıldığı kadar kolay değil. Bunun için en önemli ve aydınlatılması gereken nokta beynin nöronlarının birbirleri ile nasıl iletişim kurduğunu ve nasıl çalıştığını anlayabilmek.

Prof.Dr. Metehan Çiçek
“Beyindeki hücrelere nöron adını veriyoruz ve yaklaşık 100 milyar tane nöron var insan beyninin içinde. Ve bunların birbirleri ile iletişim kurduğu yerlere de sinaps diyoruz yani bir nöronla bir nöronun haberleştiği, konuştuğu, iletişim kurduğu yerlere sinaps diyoruz. Bir nöronda yaklaşık 10.000-20.000 tane sinaps olabiliyor. Dolayısıyla 100-200 trilyon bağlantıdan bahsediyoruz. Bu bağlantıyı herhangi bir şekilde modellemek mümkün olmadı şimdiye kadar. Bunu modelleyecek bilgisayarda yok. Avrupa Birliğinin bu İnsan Beyni Projesi bunu amaçlıyor. Nasıl modelleyebiliriz? Nasıl bu modeli çıkarabiliriz? 30.000 nöronla ilgili bir Blue Brain Project bir model çıkartmış ortaya ama ben size 100 milyar olduğunu söylüyorum.”

Hastalıklar açısından yüz güldürücü sonuçlarında alınmasını amaçlayan bu proje tek değil. 2014 yılı Avrupa Beyin Yılı kapsamında birçok proje eş zamanlı yürütülüyor.

blue-brain-project

Prof.Dr. Metehan Çiçek
“Bu proje ile paralel olarak Amerika da yeni bir proje başlatıldı. Bu projede insan beynini nasıl haritalandırabiliriz? İnsan beyninin aktivasyonu neler yapar insan beyni nasıl çalışır? Bunu haritalandıralım beyin haritasını çıkartalım kısaca BRAIN diye bir proje. Bu proje için geçen 100 milyon dolar ayrıldı. Ve bunun 1 milyar dolara kadar çıkacağı söylendi. Geçen Başkan Obama açıklama yapmış gelecek yıl bu desteği 200 milyon dolara çıkarmış desteği dolayısıyle bununda bir yansıması var Türkiye de TUBİTAK İnsan Beyni başlıklı bir proje çağrısı yaptı ve bu arada insan beyni ile ilgili çalışmaların bunların daha çok mühendislikle ilişkili bağlantıları olabilir ve insan beyni hastalıklarına dair neler getirebilir şeklinde bir çağrıydı. Bu çağrıda aslında Türkiye deki yansımaları olarak söylenebilir. “

Avrupa da yürütülen projelerin Türkiye’de de eş zamanlı olarak hayata geçirilmeye çalışılması nörolojik hastalıklarla ilgili yaşanan sorunların belirlenmesi ve bu sorunlarla mücadele önerileri ve gerekli teknik alt yapıların sağlanması açısından büyük bir önem taşıyor.

brain-initiative

Prof.Dr. Metehan Çiçek
“İnsan beyni neden önümüze geldi? Niye daha önce bu soru yoktu? Mısırlılardan gelen bilgilerde mumyalama esnasında beynin içini boşaltıyorlar ve ondan sonra mumyalıyorlar. Bu dönemde kalbe çok önem veriyorlar. Mumyalama esnasında beynin önemsiz olduğu düşünülüyor. Şimdi ise beynin önemli olduğu düşünülüyor. Birçok işlevde birçok hastalıkta da önemli olan organ olduğu düşünülüyor artık. Örneğin birçok psikiyatrik hastalığın neden ortaya çıktığını bilmiyoruz. Ve tedavi edemiyoruz. Şizofreni gibi depresyon gibi otizm gibi tedavi etmekte hatta neden ortaya çıktığını anlamakta zorlanıyoruz. Beyni anlarsak bunları anlayacağız.”

Ve elbette bilim insanlarının yanıtını bulmak istedikleri o büyük soru: Ne yapılırsa bu alanda büyük ilerleme kaydedilir?

noron

Prof.Dr. Metehan Çiçek
“İnsan beynini modelleyebilirsiniz. İnsan beyninin nasıl çalıştığını belki daha iyi anlayabiliriz. Giderek bir simülasyon yapabilirsek artık herhalde bize insan beyni nasıl çalışıyor ya da bozulduğunda neler oluyoru söyleyebilir bu. Simülasyon yani bir mesela uçak simülasyonu uçak pilotları burada eğitiliyorlar veya hangi durumda nasıl davranacağını söylüyor. Yani simülasyon ortamı taklit ediyor. İnsan beynini taklit eden bir model geliştirebilirsek insan beynini simüle edebilirsek simülasyonunu ortaya koyabilirsek ki insan beyni projesi bunu amaçlıyor bir alt proje paketide bu. O zaman herhalde bu hastalık şu hastalık nasıl çalışıyor bunu anlayabiliriz. Yani insan beyninde çözemediğimiz hastalıkların simülasyonunuda ortaya koyarız. Bu neden ortaya çıktı onu söyleyebiliriz. Nasıl tedavi edeceğimizi de söyleyebiliriz. Yani insan beynini modellemek ve insan beyninin simülasyonunu ortaya koymak herhalde artık çözüme yaklaşmak demektir.”

Bu noktada İnsan Konektom Projesi gündeme geliyor.

Prof.Dr. Metehan Çiçek
“İnsan Konektom Projesini ise insan beyninin şifresi gibi düşünebiliriz. İnsan beyninde hangi hücre hangi hücre ile bağlantılı ve bu bağlantı nasıl sağlanıyor? Genel olarak sinir hücreleri birbirlerine aksonla bağlanır, liflerle bağlanır. Biz buna sıkça akson diyoruz. Dolayısıyla bir beynin çalışmasını anlayabilmek için modelleyebilmek için veya simülasyonunu yapabilmek için neresi nereyle bağlı bunu bilmek zorundayız. Konektom projesi bunu anlamaya çalışıyor. İnsan beyninin hücreleri birbirine hangi liflerle ne kadar yoğunlukta bağlı, neresi nereyle bağlı, neresi nereyle bağlı değil. Bu bize nasıl çalıştığı konusunda da fikir verecek. Aslında anatomiyi yapıyı anlamaya çalışan bir proje Konektom Projesi sonuçta konektom yapıyı ortaya koyacak, işlev için bir zemin oluşturacak, Beyin haritalamada iste nasıl çalıştığı hakkında bize bilgi verecek.

Sosyal Medyada Paylaş

1 Yorum


  1. Hello, i believe that i noticed you visited my website thus i came to “return the want”.I’m trying to find issues to improve my web site!I assume its good enough to make use of some of your ideas!!

    Cevapla

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.