Beynin Sırları 16: Alzheimer

Günlük yaşamsal aktivitelerinizi düşünün! Kolayca gerçekleştirdiğiniz ve belki de üzerinde hiç düşünmediğiniz bu aktivitelerde olan bu bozulma, günümüzde insanların en korktuğu kelimelerden biri haline gelen Alzheimer hastalığını işaret ediyor olabilir. Peki, bu korkutucu kelime gerçekte ne anlama geliyor?

Özel çalışma alanlarından biri Alzheimer olan ve bu konuda uzmanlaşmış bir isim olan Doç.Dr.Ayşe Bingöl ilk olarak bu hastalığın klasik tanımını yapıyor.

ayse-bingol

“Alzheimer genelde 60 yaş üzerinde başlayan ve sinsi bir şekilde, yavaş bir şekilde unutkanlıkla ilerleyen ve giderek buna beynin diğer fonksiyonlarının bozukluklarının eklendiği bir beyin hastalığıdır.”

Tanımının kolay anlaşılabilir olması Alzheimer’ın da kolay anlaşılabilir olacağı anlamına gelmiyor. Acaba Alzheimer nasıl oluşuyor?

Doç.Dr.Ayşe Bingöl
“Beynimizde var olup ta temizlenmesi gereken maddeler, temizlenmeyip oralara çökeliyor ve sonuç olarak nöronlar önce çalışmaz oluyor, ardından da canlılıklarını kaybediyorlar ve ölüyorlar.”

Nöronların canlılıklarını kaybetmesi ve ölmesi sonucu oluşan Alzheimer hastalığı, neden herkeste görünmüyor? Bu canlılık sürecinin sonlanmasının yanı sıra Alzheimer’a sebep olan şeyler acaba neler?

ilerlemis-alzaymir

Doç.Dr.Ayşe Bingöl
“Bazılarında kaçınılmaz olarak Alzheimer hastalığı gelişiyor. Ama bu çok düşük bir oran.  Yani 1/1.000 den bile az Alzheimer’lı aileler içinde.  Bunun dışındaki faktörler mutlaka bir rol oynuyor olmalı. Nitekim yaşınız tabii ki bir faktör. 40 yaşında vefat ettiyseniz Alzheimer olma şansınız yok tabii ki. Cinsiyetiniz bir faktör. Kadınlarda biracık daha fazla görülüyor erkeklerden ama çok ciddi bir farklılık sayılmaz. Eğitim bayağı önemli bir faktör. Ama bu eğitimi alacaksanız çocukluk, gençlik çağlarında almış olmanız lazım.”

Genç yaşta alınan eğitiminde Alzheimer riskini azaltmada önemi büyük görünüyor. Bu şansı erken yaşlarda kaçıranlarınsa Alzheimer’ı önlemede hala yapabilecekleri şeyler var.

Doç.Dr.Ayşe Bingöl
“Kilo, tansiyon, şeker, kolesterol bu yaşlarda kontrol altına alınması lazım. Zihni aktif tutmak açısından bu yaşlarda bir hobi edinmeniz lazım. Size illaki briç oynayın, satranç oynayın gibi bir şey söylemiyorum. Bu kanaviçe işlemekte olabilir, örgü örmekte olabilir, çiçek yetiştirmekte olabilir, yemek pişirmekte olabilir. Bütün bu aktiviteler beyninizi bir şekilde çalıştırmanızı sağlıyor.”

kanavice-islemek

Beyninizi çalıştıran zihninizi sürekli meşgul eden şeylerle ilgilenmek, bol fiziksel aktivitede bulunmak ve sosyal ilişkilerde bulunmak bu hastalığı önlemede etkili oluyor. Ancak tüm bu aktivitelere de erken yani 30’lu yaşlarda başlamak gerekiyor. Çünkü beyin bu yaşları işaret ediyor.

Doç.Dr.Ayşe Bingöl
“Beyin bölgelerini takım çalışması yapan büyük bir ekip olarak düşünmek lazım. Tabii ki, nasıl ki belli bir ekibin içinde farklı kişiler bazı rolleri daha ön planda üstleniyorlar, aynen onun gibi beynin belli bölgeleri de bu takım çalışmasının içinde bazı rolleri daha ön planda üstleniyor ama mutlaka yardımcıları var. Hiç biri tek başına değil. Bellekle ilgili bölgeler ön planda etkileniyor diyoruz ama beynin başka bölgeleri de etkileniyor aslında. Bazı yapılar hastalığın başlangıç döneminde daha erken etkilenmeye başlıyorlar. Bunlardan bir tanesi yakın bellekle ilgili beyin yapımız olan hipokampüs. Sadece hipokampüs etkilenmekle kalmıyor onun bağlantılı olduğu beyin bölgeleri de etkilenmeye başlıyorlar. Giderek hastalık ilerledikçe diğer bölgelerde etkileniyor.”

hippocampus

Ama ilk olarak bu ateş bir noktadan yanmaya başlıyor. Alzheimer ın başlangıç noktası sayılabilecek bu nokta bellekle yakın ilişkili.

Doç.Dr.Ayşe Bingöl
“Her hastalığın sevdiği bölgeler, sevdiği hücre tipleri vardır. Biz bunu böyle tanımlıyoruz. Ya da o hücre tipi öyle olduğu için hastalık oradan başlıyor da denebilir. Alzheimer hastalığının başlangıç yeri yakın bellekle çok yakın ilişkili bir yapı olan hipokampus. Bu civardan başlayarak daha başka bölgelere doğru yayılıyor. Dolayısıyla burası ateşin ilk yanmaya başladığı yer. Ve yangın giderek yayılacak ama ilk başladığı yer çok daha fazla hasar görecek.”

Hücreler çok daha çabuk etkileniyor ve çok daha erken ölüyor. Bir hücre beyinde öldüğü zaman, bir şekilde diğer yardımcı hücreler onu oradan temizleyip atar. Böylece beyin dokusunda bir küçülme meydana gelir. Alzheimer hastalığında hipokamüs adını verdiğimiz bu yapıda o küçülmeyi görüntüleme yöntemleri ile ölçmek mümkün oluyor.

Human Brain

“Normalde yaşa göre ne olmalı? Kişinin ki nedir? Zaman içinde bu artıyor mu? Bunları takip etmek mümkün oluyor. Ayrıca olmaması gereken, birikmemesi gereken bir takım maddeler hücrenin içinde ya da civarında birikiyorlar demiştim. Bu maddeleri görüntülemek üzere bir takım teknikler üzerinde çalışılıyor. Her iki yöntemde kullanılabilir ama henüz bilim çok güvenilir ya da çok yaygın kullanılabilecek noktalara gelmiş değil yani ben şunu diyemiyorum; Alzheimer dan şüpheleniyorsak git şu tetkiki yaptır onun sonucuna bak var ya da yok densin.”

Şeker hastaları için böyle bir şans var ama ne yazık ki şu anda Alzheimer hastalığı için böyle bir şey yok. Hekime gidilmesi aile ile yakınlar ile birlikte gidilmesi ve geçmişe dönük sağlıklı dönemden itibaren sorunlar ne zaman başladı, nasıl başladı, nasıl ilerledi, bütün bu hikâyenin anlatılması lazım. Teşhis zaten ağırlıklı olarak bu hikâyeye dayanarak konuyor. Alzheimer için bunu vurguluyorum.. Çok sinsi başlamış bir unutkanlık ama bu 10 sene önceyi unutmak değil, 10 sene önceyi hiç birimiz zaten çok detaylı bir şekilde hatırlayamayız. Bu normal.. Ama 5 dakika önce, 10 dakika önce, bu sabah, dün akşam ne yaptığımız sorulduğunda, bunu iyi kötü hatırlamamız beklenir. Yakın belleğimizin çalışması beklenir. Alzheimer öncelikli burayı etkiliyor.”

Bilim insanlarının bu alanda yanıtını bulmak istedikleri birçok soru bulunuyor. Ama en temel soru bellekle ilgili..

Doç.Dr.Ayşe Bingöl
“Bellek nasıl çalışıyor ona bir cevap bulunsun çok isterdim. Çünkü bir şeyin normalini bilmiyorsanız, problemli hastalıklı halini de tam bilemezsiniz anlamına gelir. Normali çözmek.. İkinci bilmek isteyeceğim de; bu hastalığın başlangıcını tetikleyen şey nedir? Çünkü o tetiği çekilmeden önce, o tetiği durdurabilirseniz.. İşte ondan sonrası gelmeyecek demektir.. Hastalığın en temel halindeki başlangıç halindeki durumu bilmek isterdim. Olayı başlatan şey..”

http://www.trtokul.com.tr/

Bunları da sevebilirsiniz

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

TurkeyEnglishFrenchRussia