Beynin Sırları 31: Bipolar Bozukluk

Tedavi edilmediği zaman intihara yol açabilen ciddi ruhsal bir hastalık bipolar bozukluk. Peki, kimlerde ve neden ortaya çıkıyor? Hangi beyin bölgeleri bu hastalıkta sorumlu tutuluyor?

BİPOLAR BOZUKLUK

Başlıca çalışma alanı psikiyatrik hastalıkların sosyal ve beyinle ilgili nedenlerinin araştırılması olan Doç.Dr.Bora BASKAK’a göre Bipolar Bozukluk;

“Bipolar Bozukluk iki kutuplu duygu durum bozukluğu demektir. Bipoların kelime anlamına baktığımız zaman “Bİ” iki, “POLAR”da kutup demektir. Bu iki kutup manik ve depresif kutuplardan oluşuyor.  Manik kutup insanın enerjisinin çok arttığı, duygu durumunun çok kabardığı bir kutup. Depresif kutup ise insanın enerjisinin, hareketliliğinin azaldığı duygu durumunun çok deprime olduğu çok çökkün olduğu bir kutuptur.”

Maniden depresyona kadar uzanan ruh halindeki aşırı değişiklikler olarak bilinen Bipolar Bozukluk önceleri manik depresif bozukluk veya manik depresyon adı ile biliniyordu.

Doç.Dr.Bora BASKAK
“Aslında biz 19. Yüzyıla kadar Antik Yunandan beri “Manik” ve “Depresif” dönemlerin olduğunu biliyorduk. Hatta o dönemlerde bunlar vücudun içindeki boşluklardaki sıvılara bağlanmış (örneğin safra gibi). Daha sonra 19.yüzyıla geldiğimiz zaman gördük ki aslında depresyon ve mani aynı insanda ortaya çıkabiliyor. Manik episotlar geçiren bir insanın depresif epizotlar geçirme ihtimali daha fazla geçirmeyene göre.”

Peki, acaba bipolar bozukluğa sebep olan etmenler nelerdir?

Doç.Dr.Bora BASKAK
“Ne yazık ki tek bir sebepten bahsetmek mümkün değil. Bipolar bozuklukta pek çok psikiyatrik hastalıkta olduğu gibi genetik ve çevresel etmenlerin karşılıklı bir etkileşimi söz konusu. Yani genetik etmenler hastalıkta rol oynadığı gibi çevresel etmenlerde rol oynamaktadır. Ama belki bazı etmenler insan doğmadan önce rol oynamaya başlıyor. Örneğin anne karnındayken beslenme yetersizliğine maruz kalmak ya da erken doğumun olması, depresyon tedavisinde kullandığımız antidepresanlar, bizim santral sistemini uyarıcı bazı ilaçlar hastalığın başlamasında etkili olabiliyor. Bipolar bozuklukta bizim manik atak dediğimiz mani dönemin belirtileri ya da depresif atak dediğimiz depresif dönemin belirtileri olabiliyor.”

“Manik dönem genellikle bir hafta civarında süren, kişinin daha önceki duygu durumundan belirgin bir şekilde farklılık gösterecek bir şekilde insanın duygu durumunun eleve olması, her zamankinden daha taşkın olması, çevresel koşullardan daha kolay etkilenir olması ile karakterize bir durumdur.”

Manik dönemde kişilerde uyku azalır. Az uyku uyumasına rağmen kişi daha dinç olur, enerji düzeyi artar, konuşması artar ve her türlü şeyi yapma isteği ve enerjisi artar. Dikkati bozulur ve bazen tüm durumlar tersine döner. Kişi manik dönemden depresif döneme geçer.

Doç.Dr.Bora BASKAK
“Depresif dönem ise yine iki hafta süre ile karakterize ama bu sefer manik dönemin tam tersine insanın yaşamdan bir haz alamadığı bir dönemden bahsediyoruz. İnsanın kendisini mutsuz hissettiği karamsar hissettiği bir dönemden bahsediyoruz. Genellikle insanın enerjisinin azaldığı, fiziksel olarak kendisini yorgun, bitkin hissettiği eskiye göre değiştiği (bazen artıyor bazen azalıyor) iştahının bazen artma yönünde bazen azalma yönünde eğilim gösterdiği bir dönemden bahsediyoruz.”

Manik ve Depresif dönemlerden oluşan bipolar bozukluğu bipolar bozukluk yapan şey aslında mani ya da depresyon değil depresif dönemle manik dönemlerinin birbirini takip etmesi kişinin bir kere manik dönem geçirmiş olması ona bipolar bozukluk tanısı koydurmaya yetiyor. Peki, bu hastalık hangi yaş aralığında görülüyor?

Doç.Dr.Bora BASKAK
“Bozukluğunun ilk atağının ortaya çıkma yaşı genellikle 18-19 yaş oluyor. Çok daha erken başlayan çocukluk çağlarında başlayan olgular olduğu kadar ileri yaşlarda başlayan olgularda var ama bunlar giderek nadirleşiyor. İlk ataktan sonra bozukluğun %90 ihtimalle bir atağı daha ortaya çıkıyor. Bu ne demek? Tek atak geçiripte o şekilde kalan olgular oldukça nadir. Bir kez manik atak geçirmiş olmak bunun tekrarlayacağı konusunu kuvvetle ışık tutan bir durum.”

Atakların seyri ve sıklık derecesi değişse de yaşam boyu devam edecek olan kronik bir bozukluk olan bipolar bozukluk tanısı acaba nasıl konuyor?

Doç.Dr.Bora BASKAK
“Tanı konma süresi çok zorlu bir süreçtir. Çünkü bipolar bozukluğu olan kişi, çok öncelerden beri hatta belki çocukluk çağlarından beri duygu durumunda inişler çıkışlar olan yükselmeler alçalmalar olan bir kişidir. Bir şey eğer sizde küçüklükten beri varsa ne hissedersiniz? Bu benim kişilik özelliğim diye hissedersiniz. Sadece siz değil, aileniz,arkadaşlarınız ve çevreniz bili sizi öyle kavramsallaştırır. Bu nedenle bazen biz bile hastalara onlarda aslında var olan şeyin bir hastalık olduğu, bunların bir kişilik özelliği olmadığı konusunda ikna etmekte zorlanıyoruz. Bu zorluğu psikiyatristler tanıyı koyarken de yaşıyorlar.”

Bipolar bozukluk yaşayan bireylerin yaşamlarında ve ilişkilerinde bir çok şey değişiyor. Zor ve kronik bir hastalık olan bipolar bozukluk için beyinde acaba yapısal ve işlevsel ne gibi bir değişimden söz etmek mümkün?

Doç.Dr.Bora BASKAK
“Bipolar bozukluğu olan hastaların beyinlerine baktığımız, zaman çok belirgin göze çarpan değişiklikler olmadığını görüyoruz. Araştırma tekniklerini derinleştirdiğimiz zaman görüyoruz ki beyinde derin beyaz cevherde bozukluklar var. Ya da beynin her iki hemisferini birleştiren corpus callosum dediğimiz yapıda bozukluklar var. Bu yapıların önemi beynin farklı bölgelerinin birbiri ile haberleşmesini sağlayan yapılar olmasıdır. Aslında bipolar bozuklukta olan şey beynin farklı bölgelerinin birbiri ile haberleşmesinin bozulmasıdır.”

Peki ya ilgili beyin bölgeleri denildiğinde?

Doç.Dr.Bora BASKAK
“Hangi bölgeler diye baktığımız zaman, bunlar duygu durumunu düzenleyen bölgeler. Bu yapısal değişiklik öyle bir şekilde beyinde telafi edilmeye çalışılıyor ki, beyin bir şekilde duygu durumu düzenleyen devrelere bazen biraz fazla uyarılmaya bazen biraz az uyarılmaya müsaitler. İşte bu müsaitlik durumu bipolar bozukluğu kişiyi meyilli kılan durumdur. Bunun üzerine çevresel bir etmen ya da beynin nörotransmitter düzeylerin, kimyasal habercileri etkileyebilecek maddeler alındığı zaman ya da yaşam olayları bunu tetiklediği zaman (stres travma gibi) işte o zaman zaten patolojik bir şekilde kurulmuş olan bu bozuk denge dengesizlik haline geliyor ve ataklar ortaya çıkıyor.”

Duygu durum bozukluğu olan bipolar bozukluk çevresel ve genetiksel faktörlere göre ortaya çıkıyor. Peki acaba ortaya çıkışından sonra çeşitlilik gösteriyor mu? Bipolar bozukluğun bilen çeşitleri var mı?

Doç.Dr.Bora BASKAK
“Tip 1” Bipolar Bozukluk kişinin manik dönem geçirdiği yani taşkınlık nöbeti geçirdiği bozukluktur. “Tip 2” Bipolar Bozukluk dendiğinde ise taşkınlık nöbetinin o kadar ağır olmadığı bizim hipomanik dönem dediğimiz nöbetler artı bunun üzerine eklenen depresif dönemlerden söz ediyoruz. “Tip 1”, biraz daha renkli, biraz daha ağır maliyetli bir tablodur. Ama “Tip 2” Bipolar bozuklukta en az “Tip 1″ kadar işlevsellik kaydı yapan, kişinin intihar riskinin belirgin olarak yüksek olduğu ve hayatın büyük bir bölümünün depresif bir şekilde geçirdiği bir bozukluktur.”

Döngüsel bir seyir izlenen hastalık hakkında bilinmek istenen çok şey var. Bilim insanlarının üzerinde durduğu konular ve cevabını bulmak istedikleri temel sorular var.

Doç.Dr.Bora BASKAK
“Bipolar bozukluğu biz hep kesitsel olarak değerlendiriyoruz. Mani döneminde bu hastalıkta neler olduğunu biliyoruz.  Bu dönemde beyinde aşağı yukarı neler oluyor  bunu da biliyoruz. Depresif dönemde neler olduğunu da da biliyoruz. Bunların birbirleri ile farklılıkları konusunda pek çok araştırmalar var. Ama bu hastalığı bipolar bozukluk yapan şey mani de değil depresyon da değil. Bu hızlı değişimin aynı kişide manik dönemde depresif dönemin peşi sıra gelmesi yani hastalığın döngüsel yapısı hakkındaki bilgiler çok fazla değil. Yani nasıl oluyorda bir kişinin duygu durumu bir anda depresifken bir anda bu kadar manik hale geçebiliyor? Herhalde bozukluğun döngüsel niteliğinin altında yatan nörobiyolojik süreçlerin aydınlatılması çok kıymetli olacaktır.”

Bunları da sevebilirsiniz

Beynin Sırları 31: Bipolar Bozukluk” için 3 yorum

  1. Burda kısa dönem haftalardan bahsediliyor , bende depresyon aylarca, hatta yıllarca sürer, her yıl sonbaharda ise az çok hipomani olurum, oda rahat 4 ay sürer

  2. manik ve depresif donemlerin siddetleri, sureleri ve sikliklarina gore teshis kolayligi acisindan bilumum turu bulunur. ciddi olusu bir acidan da hem kendisi hem de baskalari icin olumcul olabilmesiyle alakalidir. lithium ile dizginlenmesinin ve de duzgun bir psikoterapinin hayatin gerektigi gibi devam ettirilebilmesinde cok onemi vardir. doktora gitmemekte direnenlerin bedenlerine beslenme, uyku duzeni ve kafein gibi direk etkisi olan kimyasallar acisindan dikkatli olmalarini siddetle tavsiye ederim.

  3. peki yanlis anlamayin ama,hastaliktan dolayi intihar eden bu kisi ahirette cennetemi gider yani,yoksa tedavi olmadigi icin cehennememi gider, bu haplar bu kadar iyiyse bu hastalik cesitleri niye bu kadar cok psikiyatride, yani kafam karisik kusura bakmayin,olay su,araba nerde araba yok,para nerde para yok, eeee o zaman araba nerde,İNSALLAH ANLAMİSSİNİZDİR.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir